أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

88

قانون ( فارسى )

اكثرا قبل از بيمارى رخسار زرد مىشود ، بىخوابى به درازا مىكشد ، خواب پريشان و مضطرب است . تا مواد در راه به مغز رسيدن است و در رگهاى مغز مىجنبند و مىگردند ، اين روىآوردها به تدريج شدت يابند . هرگاه مواد بيمارى به مغز رسيد و مغز ماده را در خود نپذيرفت ، سردرد از عقب سر و در نزديك پشت گردن احساس مىشود و به‌ويژه اگر ماده صفرايى باشد درد بيشتر حس مىشود . اگر بيمار به سرسام دچار شد و مغز ورم كرد ، چشم بيمار در مرحلهء اول بسيار خشك مىشود و بعدا چشمهايش ژفك گيرند و اشك و به‌ويژه از يك چشم سرازير مىشود . بسيار اتفاق افتد كه رگهاى چشم بسيار سرخ رنگ شود و شايد چكه‌هاى خون از بينى تراوش كند . اكثرا بيمار دست بر چشم مىمالد و مىخواهد كه همه اندامانش در آرامش باشند . دست‌ها را بيهوده به كار مىبرد و كاه و پرزه‌ها را برمىچيند . و در اين حالت اكثرا چشمها را برهم آورده يا اينكه چشم به زمين دوخته و حالت پكرى دارد و گاهى از گفتن كلمات صحيح تنبلى مىكند و تنها زبان را به حركت مىآورد . شايد آگاه يا ناخودآگاه به چكميزك گرفتار شوند . اگر چكميزك در تبها روى دهد دليل قوى بر بودن سرسام است . بيمار سرسام اگر اندامى از اندامانش به درد افتد حس نمىكند حتى اگر اندام دردمند را زياد با انگشت فشار دهى خبر ندارد . ما بر اين علامتها چيزى مىافزاييم و مىگوييم : 1 - اگر ورم در قسمت جلو مغز باشد ، حس تخيل تباه شود ، بيمار پرزه‌هاى قماش و كاه و غيره را از در و ديوار برمىچيند و شبحهايى مىبيند كه وجود ندارند . 2 - اگر ورم در وسطهاى مغز باشد ، فكر تباه است ، دانستنيها به هم مخلوط مىشوند ، سخنهاى پريشان زياد گويد . 3 - اگر ورم در قسمت عقبى باشد ، هرچه بيند فراموش مىكند ، هرچه مىكند فورا فراموشش مىشود كه كرده است . چيزى را مىخواهد وقتىكه برايش مىآورند فراموش مىكند كه خواسته است . شايد لگن را بخواهد كه در آن شاشد وقتى لگن مىآورند فراموش كرده كه لگن را خواسته است . 4 - اگر ورم در همه طرفهاى سر باشد همهء اين علامات ديده مىشوند و اگر مغز هم ورم كند رخساره و چشم سرخ مىشوند و چشمها از كاسه بسيار بروز مىكنند . اگر مادهء ورم‌آور خونى باشد چشمها سرخ و اگر صفرايى خالص باشد ، زردرنگ مىشوند . اگر بيمارى از مشاركت مغز با اندامى ديگر باشد ، علامتش اين است كه يكباره روى آورد . آنگاه درد حالت آن اندام مشترك است . هرگاه درد آن شدت يافت بيمارى شديد مىشود و اگر درد اندام كاهش يافت درد بيمار رو به كاهش است و دوشادوش حالت اندام است .